خواهد شد . اغلب ديده مىشود بيمارى به‌راحتى و به‌سرعت از يك ناراحتى عفونى بهبود مىيابد و بيمار ديگر با ناراحتى و درد جسمانى مشابه ديرتر به معالجه پاسخ مىدهد و ايجاد عوارض و مشكلات زياد مىكند كه در يافتن علت نبايد فقط تفاوت جسمانى انسان‌ها را مؤثر دانست زيرا ثابت شده چنان‌كه پزشك با آگاهى دانش روان‌شناسى عوامل روانى را دقيقا مطالعه كند ، علت را غير از عوامل جسمانى در عوامل روانى افراد نيز خواهد يافت » . « 1 » اكنون بايد گفت آنچه را كه دنياى متمدن مغرب‌زمين ، در چند دههء اخير ، به آن پى برده است ، از هزاران سال پيش ، پزشكان قديم به آن اهميت داده و عمل مىكرده‌اند ، حتى در بيمارىهاى حاد عفونى ، چنان‌كه در جزو دوم از گفتار سوم از كتاب پنجم ذخيره خوارزمشاهى ، كه مربوط به درمان بيمارىهاى عفونى است ، ده شرط براى درمان اين بيمارىها قايل بوده‌اند كه يكى هم عامل روانى براى تقويت روحى بيماران بوده است و مىنويسد : و از تدبيرهاى صواب كه اندر نگاه داشتن قوت بايد كرد شاد داشتن بيمار است و مرادهاى او دادن و رضاى او جستن و او را از هوايى به هوايى موافق‌تر و از جايى به جاى خوش آوردن و دوستان او را پيش او حاضر داشتن و به خبرهاى خوش و اميدوارىها بشارت دادن تا قوّت حيوانى و نفسانى بدن قوّت همىگيرد . و در گفتار سوم از كتاب سوم ، حالات روانى بيماران را با عنوان « اعراض نفسانى » در شش باب ذكر مىكند : باب نخستين : اندر بيان اعراض نفسانى كه چيست و از كجا پديد آيد ؟ باب دوم : اندر ياد كردن قوّت اثر اعراض نفسانى اندر تن مردم . باب سوم : اندر ياد كردن منفعت و مضرّت اعراض نفسانى بر طريق جمله . باب چهارم : اندر ياد كردن منفعت و مضرّت اعراض نفسانى بر طريق تفصيل .

--> ( 1 ) . در اوج ترقى پزشكى و داروسازى در قرن بيستم و كشف آنتىبيوتيك‌ها ، با آثار معجزه‌آساى آن‌ها ، غرور پزشكان مانع از اين شد كه در بيمارىهاى عفونى و ميكروبى به عوامل روانى بيمار نيز توجه كنند زيرا با اطمينان كاملى كه به نابود كردن ميكروب‌ها به وسيلهء آنتىبيوتيك‌ها پيدا كردند ، توسل به وسايل ديگر را زايد دانستند ، ولى چنان‌كه استاد روان‌شناس مىنويسد حتى در بيمارىهاى عفونى نيز توجه به عوامل روانى باعث بهبود سريع‌تر بيمار مىشود .